THÁNH NỮ ANÊ LÊ THỊ THÀNH
(1781-1841)
Người Mẹ Công Giáo quyết theo Chúa đến cùng.
Trong 117 Thánh Tử Đạo, chỉ có một vị Thánh Nữ, lại không phải là nữ tu, mà lá giáo dân thường, một người mẹ của 6 người con. Đó là Thánh Anê lê Thị Thành, tục gọi là Bà Đê, tức là Bà Thánh Đê, gọi theo tên của người con đầu.
Anê Lê Thị Thành sinh năm 1781 tại Bái Điển, tỉnh Thanh Hóa. Lên 17 tuổi, bà kết hôn với Ông Nguyễn Văn Nhất, sinh hạ được 6 con. Suốt đời bà âm thầm kiên nhẫn xây dựng tổ ấm yêu thương gia đ́nh và biến gia đ́nh thành nguồn suối t́nh thương. Bà sống đạo đức gương mẫu, hy sinh giúp chồng con, đặc biệt nuôi dạy con chu đáo theo tinh thần giáo dục công giáo. Dù khi con cái đă lớn khôn lập gia đ́nh, bà vẫn luôn theo dơi ḷng đạo của các con, thúc giục con cái năng tham dự Thánh Lễ và nhận lănh các bí tích. Bản thân bà rất siêng năng xưng tội rước lễ.
Ông Bà Đê (tức Lê Thị Thành cùng chồng) có ḷng bác ái hay thương giúp đỡ người khác, nhất là trọng kính và sốt sắng giúp đỡ các linh mục gặp khó khăn trong thời cấm đạo. Ông bà dành một khu nhà đặc biệt để các linh mục đến trú ẩn. Chính đức bác ái cùng ḷng kính yêu các linh mục và thiết tha với việc truyền giáo ấy đă đưa bà Thánh Đê đến phúc tử v́ đạo. Khi quan Tổng đốc Trịnh Quang Khanh kéo lính đến vây làng Phúc Nhạc vào sáng lễ Phục Sinh 14-4-1841, bà Đê cùng với ông trùm Cơ vội vàng đưa Linh Mục Lư trốn dưới một cái rănh sau vườn nhà bà. Nhưng sau một hồi lục soát gắt gao từ trong nhà ra tới ngoài vườn, quân của Trịnh Quang Khanh bắt được Cha Lư. Bà Thành và ông trùm Cơ cũng bị bắt ngay lúc ấy.
Trong lao tù, Anê Lê Thị Thành bị đánh đập, tra khảo nhiều lần. Có lần quan quyền đánh bà bằng roi, nhưng thấy bà vẫn gan dạ chịu đựng một cách vui vẻ, nên lại cho dùng thanh củi lớn mà quất vào chân bà, bà vẫn không thối chí. Khi chồng vào thăm trong tù, bà đă nói với chồng: “Họ đánh đập tôi vô cùng hung dữ, đến đàn ông chưa chắc đă chịu nổi, nhưng tôi được ơn Đức Mẹ giúp sức, nên không cảm thấy đau đớn ǵ”. Lần khác, quan dùng tṛ dă man hơn, buộc hai ống quần của bà lại, rồi bỏ rắn độc vào bên trong. Bà hoảng sợ, nhưng bà cầu nguyện thiết tha khiến Chúa nhậm lời ban cho bà sức mạnh phi thường để chịu đựng những thử thách vượt qua sức người của bà. Thế là bà giữ được b́nh tĩnh một cách lạ lùng. Bà đứng yên, không nhúc nhích. Rắn không cắn bà và t́m cách chui ra ngoài . Các quan điên tiết lên càng ra lệnh đánh bà dữ dằn hơn trước.
Một nhân chứng tên là Đang về sau cho biết: “Bà Anê Đê đă bị đánh đập tàn bạo đến nỗi thân h́nh bà đầy máu mủ. Vậy mà bà vẫn vui vẻ và c̣n muốn chịu khó hơn nữa”. Con cái đến thăm bà, thấy mẹ thương tích v́ đ̣n vọt, khóc lóc thương mẹ, bà âu yếm vỗ về các con, khuyên chúng về kiên tâm cầu nguyện cho mẹ. Chẳng hạn, Cô Lucia Nụ, con gái út của bà đến thăm mẹ trong ngục, thấy áo quần mẹ loang lổ máu, đă không cầm được nước mắt, ̣a khóc nức nở. Bà an ủi con: “Con đừng khóc, Mẹ mặc áo hoa hồng đấy. Mẹ vui ḷng chịu khổ v́ Chúa Giêsu, sao con lại khóc”. Bà c̣n nhắn nhủ cô Nụ: “Con hăy về chuyển lời mẹ bảo với anh chị con coi sóc việc nhà, giữ đạo sốt sắng, sáng tối đọc kinh xem lễ, cầu nguyện cho mẹ vácThánh Giá Chúa Giêsu cho đến cùng. Rồi chẳng bao lâu nữa, mẹ con ta sẽ đoàn tụ trên nước Thiên Đàng”. Chồng bà cũng đến khuyên giục bà nên nghĩ đến con cháu mà về với chúng. Bà trả lời: “Anh hăy về lo cho con, hăy trông cậy Chúa phù hộ cho anh đủ sức nuôi dưỡng chúng, c̣n phần tôi, tôi sẽ phó thác và theo Chúa đến cùng....”
V́ chịu quá nhiều cực h́nh, thân thể đầy máu mủ, lại do điều kiện vệ sinh trong tù quá tồi tệ và không đủ thuốc thang, bà Anê Đê Lê Thị Thành kiệt sức v́ đ̣n vọt và bị bệnh kiết lỵ nên đă chết trong tù ngày 12-7-1841 tại Nam Định, thọ 60 tuổi, sau khi dâng lời kinh cuối cùng: “Giêsu, Maria, Giuse, con xin phó thác linh hồn và xác con trong tay Chúa”.
Đức Piô X phong Chân Phước cho Bà ngày 2-5-1909. Và Đức Gioan Phaolô II suy tôn Bà lên bậc Hiển Thánh ngày 19-6-1988, cùng với 116 vị Thánh khác.